Jan III Sobieski zachwycił się tym piwem. Warzą je w Małopolsce
Tenczynek to licząca niespełna 4 tys. mieszkańców wieś położona w powiecie krakowskim, w gminie Krzeszowice. Pierwsze wzmianki o Tenczynku pochodzą jeszcze z XIV wieku, z 1319 roku, kiedy rozpoczęto tam karczowanie lasu. Powstanie osady jest nierozerwalnie związane z położonym w pobliżu Zamkiem Tenczyn, należącym niegdyś do systemu tzw. Orlich Gniazd. Warownię wybudowano w 1308 roku. Ziemię tę miał otrzymać od króla Władysława II Jagiełły wojewoda krakowski herbu Topór. Początkowo wieś zwano Tenczynem Małym. W XVI wieku była częścią powiatu proszowickiego w województwie krakowskim. W pracy „Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku” wydanej na łamach Polskiej Akademii Nauk pod red. Stanisława Trawkowskiego i Małgorzaty Wilskiej czytamy, że wieś Tenczynek należała wówczas do Gabriela, Andrzeja i Jana Magnusa Tęczyńskich – ówczesnych wojewodziców krakowskich. Historia małopolskiego Tenczynka nierozerwalnie wiąże się z warzeniem piwa. Pierwsze wzmianki o browarze w Tenczynku pochodzą bowiem sprzed 1553 roku.
W galerii poniżej możecie zobaczyć zabytki wsi Tenczynek oraz pobliski Zamek Tenczyn w Rudnie.
28
Historia browaru w Tenczynku jest niezwykle burzliwa. Jak pisze Kacper Groń w tekście dotyczącym historii browaru Tenczynek, browar spłonął w wyniku szwedzkiego najazdu w 1655 roku, po czym został odbudowany. Jedna z legend głosi, że tamtejszego piwa kosztował sam król Jan III Sobieski wracający z wyprawy wiedeńskiej. Zdarzenie to ma upamiętniać kamienna tablica ufundowana w 1933 roku. Jak czytamy, w 1720 roku wieś strawił pożar, który objął również budynek browaru, który ostatecznie podupadł w XVIII wieku, a w połowie kolejnego był już zrujnowany, podobnie jak w czasach II wojny światowej. Na łamach serwisu Kierunekspożywczy.pl czytamy, że produkcję piwa w Tenczynku wznowiono w 2015 roku. Co ciekawe, Tenczynek stanowi również dawny ośrodek górnictwa węglowego. Wzmianki o nim sięgają jeszcze 1627 roku.
Małopolska. Co można zobaczyć we wsi Tenczynek?
Tenczynek to oczywiście nie tylko piwo. We wsi znajdziemy liczne zabytki, takie jak kościół św. Katarzyny, wzmiankowany już w 1598 roku, a także zabytkowy dom położony przy ul. Chłopickiego 23. W Tenczynku znajduje się również Brama Zwierzyniecka, neogotycki zabytek z II połowy XIX wieku. Na miejscu zobaczymy również dawne kamieniołomy, co ułatwi geologiczna ścieżka turystyczno-dydaktyczna wytyczona przez Zespół Jurajskich Parków Krajobrazowych. Małopolski Tenczynek to również liczne stawy – Grzebienny, Papki, Wroński czy Rzeczki. Przez miejscowość przebiegają również szlaki turystyczne przez Niedźwiedzią Górę i Bukową Górę do Czernichowa.
Złoty wiek browaru i pierwszy polski porter
Prawdziwy rozkwit browarnictwa w Tenczynku nastąpił w połowie XIX wieku za sprawą hrabiego Adama Potockiego. Zainwestował on blisko milion koron austriackich w budowę nowoczesnego kompleksu, w skład którego wchodziły browar, gorzelnia, a nawet amerykański młyn parowy. To właśnie w tym okresie, dzięki Julianowi Pagaczewskiemu, który przywiózł technologię z Anglii, w Tenczynku uwarzono pierwszego na ziemiach polskich portera – ciemne piwo górnej fermentacji z palonego słodu.
Innowacje i jakość sprawiły, że tenczyńskie piwo szybko zyskało sławę w całej Europie. Na przełomie XIX i XX wieku trunki z tego browaru zdobywały nagrody na międzynarodowych konkursach, między innymi złoty medal na wystawie w Pilźnie w 1904 roku. Piwo sprzedawano nie tylko w Galicji, ale także w Wiedniu i Budapeszcie, a roczna produkcja w okresie międzywojennym sięgała imponujących 3,2 miliona litrów.
Nowe życie browaru w XXI wieku
Po II wojnie światowej browar na wiele dekad zamilkł, a w jego murach działał zakład przetwórstwa owocowo-warzywnego. Dopiero w 2014 roku zrujnowane obiekty zostały kupione przez Marka Jakubiaka, właściciela grupy Browary Regionalne. Po inwestycji wartej ponad 12 milionów złotych, w 2015 roku uroczyście wznowiono produkcję piwa, przywracając Tenczynkowi jego historyczną tożsamość. Po blisko 70 latach przerwy znów warzono tu piwo, początkowo w ilości około 60 tysięcy hektolitrów rocznie.
W 2018 roku browar zmienił właściciela i stał się częścią Manufaktury Piwa Wódki i Wina, kierowanej przez Janusza Palikota. Nowy inwestor kontynuował modernizację i zapowiadał ambitne plany rozwoju, w tym produkcję mocniejszych alkoholi, jak whisky. Mimo trudnej historii, reaktywacja zakładu na stałe wpisała się w nowy rozdział dziejów Tenczynka, ożywiając jego piwowarskie dziedzictwo.
Tradycja i technologia, czyli sekret tenczyńskiego piwa
Sekret smaku piwa z Tenczynka od wieków tkwił w unikalnym połączeniu tradycji z nowoczesnymi, jak na swoje czasy, rozwiązaniami. Jednym z nich był pomysłowy system pozyskiwania wody. Pochodziła ona ze źródeł na pobliskim wzgórzu Buczyna, skąd transportowano ją do browaru specjalnymi wodociągami. Wydrążone w zboczu sztolnie pełniły podwójną funkcję – nie tylko dostarczały krystalicznie czystej wody, ale także służyły jako naturalne lodownie i leżakownie, zapewniając idealne warunki do dojrzewania piwa.
Tenczyński browar słynął również z zachowania tradycyjnych metod produkcji. Do dziś praktykuje się tam fermentację w otwartych kadziach, co jest rzadkością we współczesnym browarnictwie. Jednocześnie zakład był pionierem innowacji – to tutaj, jako w pierwszym browarze w Galicji, w XIX wieku wprowadzono pasteryzację, która pozwalała na dłuższe zachowanie świeżości piwa i jego eksport na odległe rynki.
Artykuł aktualizowany. Pierwsza publikacja: 01.10.2024 r.
