Libusza. Niewielka wieś w Małopolsce, która skrywała prawdziwy skarb
Libusza to wieś położona w Małopolsce, w gminie Biecz. Według podań jej nazwa ma pochodzić od księżniczki Libuszy, najmłodszej córki legendarnego księcia czeskiego Kroka. Co ciekawe, w dokumentach wspomina się o miejscowości już w 1343 roku. Libusza należała do dóbr królewskich, a sołectwo wchodziło w skład uposażenia szpitala św. Ducha w Bieczu. Libusza jednak zasłynęła z dóbr naturalnych, które skrywała pod powierzchnią gruntu. Chodzi oczywiście o ropę naftową, której złoża eksploatowano w tamtym rejonie w XIX wieku. Surowiec odkryto także w Libuszy, gdzie w drugiej połowie XIX wieku rozwinął się przemysł naftowy. Pierwsze tamtejsze kopalnie powstały w 1856 roku z inicjatywy hrabiego Tadeusza Skrzyńskiego. Kilkanaście lat później jego syn, hrabia Adam Skrzyński założył w miejscowości rafinerię nafty. Wspomnianą kopalnię i rafinerię w czasach późniejszych nabyło szwedzkie przedsiębiorstwo Standard Nobel. Jak podaje Stanisław Kłos, podczas kryzysu gospodarczego w 1937 roku firma podjęła decyzję o likwidacji nierentownych zakładów, co doprowadziło do strajku wywołanego przez pracowników rafinerii, którzy chcieli utrzymać pracę. Strajk trwał siedem tygodni i nie odniósł pożądanych skutków, wobec czego zwolniono 320 robotników. W latach późniejszych instalacje w Libuszy popadły w ruinę, choć pozostałości konstrukcji widoczne są do dnia dzisiejszego. Po drugiej wojnie światowej na terenie rafinerii w Libuszy powstała baza techniczno-materiałowa Przedsiębiorstwa Geologicznego Poszukiwań Naftowych, którą rozbudowano w latach 1969-1973. Poznajcie Libuszę i tamtejsze Muzeum Przemysłu Naftowego i Etnografii w galerii, którą przygotowaliśmy.
15
Prywatne Muzeum Przemysłu Naftowego i Etnografii – pasja i historia
Na terenie Libuszy działa wyjątkowe miejsce, które pozwala zgłębić nie tylko naftową, ale i ludową historię regionu. Jest to Prywatne Muzeum Przemysłu Naftowego i Etnografii, owoc wieloletniej pasji jego założycieli, Anny i Tadeusza Pabisów. W ich zbiorach znajdują się bezcenne eksponaty, które z pietyzmem odtwarzają realia pracy pierwszych nafciarzy.
Wśród unikatowych obiektów na szczególną uwagę zasługuje rekonstrukcja destylarni nafty z 1856 roku, pochodząca z pobliskich Siar, a także kopanka ropna „Stanisław” z 1852 roku. Kolekcję uzupełniają oryginalne szyby naftowe typu „kanadyjskiego” i „pensylwańskiego”, dawne narzędzia wiertnicze oraz bogate archiwum dokumentów, które stanowią cenne źródło wiedzy o początkach przemysłu naftowego w Małopolsce.
Zabytki i atrakcje turystyczne Libuszy
Libusza to jednak nie tylko pamiątki po przemyśle naftowym. Wioska może poszczycić się zabytkami o znacznie dłuższej metryce. Najważniejszym z nich był drewniany kościół parafialny z 1513 roku, który niestety spłonął w 1986 roku. Jego częściowa rekonstrukcja wciąż przypomina o dawnej świetności i kunszcie staropolskich cieśli. Warto również zwrócić uwagę na zespół dworski należący niegdyś do rodziny Skrzyńskich, otoczony resztkami parku z pomnikowymi dębami i lipami. Wśród lokalnych atrakcji znajduje się także cmentarz wojenny nr 101 z czasów I wojny światowej, zaprojektowany przez Hansa Mayera, oraz murowana kapliczka św. Jana Nepomucena z połowy XIX wieku, stojąca na rozstaju dróg.
Historia Libuszy przed epoką naftową
Dzieje Libuszy sięgają głęboko w średniowiecze, na długo przed odkryciem złóż ropy naftowej. Wieś, należąca do dóbr królewskich, została lokowana na prawie niemieckim już w 1348 roku na mocy dokumentu wydanego przez króla Kazimierza Wielkiego. Zanim na tych terenach rozwinął się przemysł wydobywczy, Libusza była istotnym ośrodkiem rzemiosła tkackiego, słynąc z uprawy lnu i konopi. W XVIII wieku mieszkańcy wsi zapisali się na kartach historii za sprawą tak zwanego powstania libuskiego (1755–1758), kiedy to chłopi wystąpili przeciwko nadmiernym obciążeniom nakładanym przez dzierżawców królewskich dóbr.
Artykuł aktualizowany. Pierwsza publikacja artykułu: 19.12.2023 r.
