Dlaczego Fort Kościuszko był kluczem do panowania nad Europą?
Kraków od wieków zajmował wyjątkowe miejsce na mapie, a wojskowi doskonale zdawali sobie sprawę z jego strategicznego położenia. Miasto stanowiło naturalny most między północną a południową stroną Wisły oraz bramę prowadzącą w stronę Wiednia. Ze względu na trudny teren wokół, taki jak mokradła czy wysokie wzgórza, to właśnie tutaj najłatwiej było przejść wielkiej armii. Dlatego każdy, kto chciał kontrolować tę część kontynentu, musiał mieć w swoich rękach krakowskie fortyfikacje.
Kraków załatwia to wszystko niejako jednym pociągnięciem. Kto ma to miejsce, w Europie ma fragment Europy środkowo-wschodniej. Kraków jest naturalnym mostem pomiędzy północną stroną Wisły a południową. Jest bramą w kierunku Bramy Morawskiej, bramą na Wiedeń – wyjaśnił dr inż. Krzysztof Wielgus z Politechniki Krakowskiej.
Sam Kopiec Kościuszki, usypany w latach 1820-1823, pełnił funkcję nie tylko narodowego pomnika, ale też idealnego punktu obserwacyjnego. Z jego szczytu widać było ogromny obszar, co pozwalało żołnierzom odpowiednio wcześnie dostrzec nadciągającego wroga. Choć sam kopiec nie służył do strzelania, był „wielkim okiem” miasta, które pozwalało koordynować obronę w trzech różnych kierunkach.
Jak budowano Fort Kościuszko i czy armia chciała bombardować Kraków?
Budowa potężnego fortu wokół kopca rozpoczęła się w 1850 roku na polecenie cesarza Franciszka Józefa. Prace trwały siedem lat i co ciekawe, projektanci zrobili wszystko, by nie naruszyć samego kopca. Powstał wtedy mur obwodowy, który go podtrzymywał, oraz wielki system bastionów, przypominający idealne miasto-twierdzę. Wokół fortu narosło jednak wiele mitów, które do dziś powtarzają niektórzy mieszkańcy.
Musimy tutaj zlikwidować jedną drapieżną legendę, że Austriacy budowali tą cytadelę po to, żeby bombardować Kraków. Nie, Fort Kościuszko odwrócony jest do Krakowa jedynie organami obrony bliskiej, a więc tym, co mogło powstrzymać piechotę nieprzyjaciela w czasie potencjalnego bezpośredniego szturmu – tłumaczył ekspert w audycji Radia ESKA Kraków.
Uzbrojenie fortu zmieniało się wraz z postępem technologicznym. Na początku korzystano z armat ładowanych od przodu, które wymagały ogromnej załogi liczącej około 750 żołnierzy. Gdy w 1871 roku wynaleziono nowocześniejszą artylerię o zasięgu do 8 kilometrów, fort przeszedł modernizację. Mimo że z czasem stał się zbyt ciasny dla rozrastającego się miasta, wciąż pełnił ważne funkcje, na przykład jako punkt dowodzenia i łączności podczas I wojny światowej.
Próba zburzenia fortu w czasach PRL i dzisiejsza rewitalizacja
Najtrudniejszy czas dla Fortu Kościuszko przyszedł po II wojnie światowej. Choć Niemcy planowali wyburzenie kopca, to ostatecznie władza komunistyczna podjęła próbę rozebrania ceglanych murów. W 1945 roku marszałek Michał Rola-Żymierski osobiście uderzył młotkiem w strukturę bastionu, dając sygnał do rozbiórki. Oficjalnie cegła miała posłużyć do odbudowy Warszawy, ale tak naprawdę chodziło o zatarcie śladów dawnej historii miasta.
13 października 1945 roku marszałek Polski Michał Rola-Żymierski pierwszy uderza młotkiem w ceglaną strukturę bastionu nr 1, rozpoczynając rozbiórkę tego fortu. Jego cegła ma iść na odbudowę stolicy i uwaga, na budowę gigantycznej bursy dla młodzieży robotniczo-chłopskiej, która ma wreszcie złamać kręgosłup tego akademickiego, klerykalnego, mieszczańskiego Krakowa – wspomniał dr inż. Krzysztof Wielgus.
Na szczęście rozbiórka okazała się zbyt trudna technicznie i po pewnym czasie ją przerwano. Dzięki zaangażowaniu krakowskich naukowców i dziennikarzy udało się uratować to, co zostało. W latach 70. budynki zaadaptowano na hotel, a później swoją siedzibę znalazła tam znana radiostacja. Obecnie fort to nie tylko Muzeum Kościuszkowskie, ale także nowoczesny park edukacyjny z ogrodami sensorycznymi i ścieżkami spacerowymi, który służy wszystkim krakowianom.
Kopiec Kościuszki w Krakowie - kiedyś i dziś. Jak zmieniał się jeden z symboli stolicy Małopolski? [GALERIA]
17
