Gnojnik. Małopolska wieś, która zasłynęła z nietypowej nazwy
W województwie małopolskim istnieje wiele miast i wsi, których historia jest warta zgłębienia. Jednym z takich miejsc jest z pewnością wieś Gnojnik, położona w powiecie brzeskim, zamieszkana przez około 2700 osób. Wiele lat temu miejscowość ta zasłynęła z powodu swojej niecodziennej nazwy i była zaliczana do wsi o najśmieszniejszych nazwach w całym kraju. Skąd wzięła się nazwa małopolskiej wsi Gnojnik? Jak czytamy na łamach Publicznego Gimnazjum im. Królowej Jadwigi w Uszwi, nazwa topograficzna zaczerpnięta jest od wyrazu „gnój”, ale w znaczeniu możliwie „tłustej gleby” lub od gnojnika, tj. rodzaju rośliny.
6
Jak czytamy na stronie internetowej gminy, pierwsza wzmianka o Gnojniku i pobliskich wsiach pochodzi z XIII wieku, a konkretnie z 1215 roku. Wspominał o niej Wincenty Kadłubek. Właśnie w tych latach rozwijały się również inne pobliskie wsie – Uszew, Biesiadki czy Żerków. Niewiele osób wie, że mieszkańców wsi Gnojnik naznaczyły tragiczne lata polskiej historii.
Doświadczyli oni m.in. „potopu” szwedzkiego lat 1655-1660, najazd wojsk siedmiogrodzko-kozackich na Małopolskę (1657), rabację galicyjską (1846) oraz dramatyczne lata I i II wojny światowej.
Gmina w obecnych granicach funkcjonuje od 1 stycznia 1973 r., a od 1975 roku wchodzi w skład utworzonego wówczas województwa tarnowskiego. Wraz z reformą ustroju terytorialnego od 1 stycznia 1999 gmina Gnojnik znów znalazła się w reaktywowanym powiecie brzeskim, a wraz z nim w województwie małopolskim – podaje gmina Gnojnik.
Gmina Gnojnik to nie tylko nietypowa nazwa. Miejscowość oferuje ciekawe zabytki, które warto zobaczyć. Przede wszystkim klimat gminy tworzy drewniana architektura sakralna i użytkowa (m.in. kościół p.w. św. Mateusza w Biesiadkach, kościół p.w. św. Urszuli w Gosprzydowej czy liczne wiejskie chałupy i budynki gospodarcze). Tych drugich najwięcej znajdziemy w Biesiadkach.
Gmina pochwalić się może także ciekawymi zabytkami murowanymi – kościołem p.w. św. Marcina w Gnojniku, kościołem p.w. św. Floriana w Uszwi, kaplicą p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej w Lewniowej oraz kaplicą p.w. św. Antoniego Padewskiego w Żerkowie. Ogromną wartość historyczną posiadają również pozostałości dawnych wielkich folwarków gospodarczych, a przede wszystkim zespół dworsko-pałacowy w Gnojniku oraz murowany dom zarządcy w Biesiadkach – czytamy.
Co warto zobaczyć w małopolskiej wsi Gnojnik?
- Kościół w Biesiadkach,
- kościół w Gosprzydowej,
- kościół w Gnojniku,
- kościół w Uszwi,
- kaplicę w Lewniowej,
- kaplicę w Żerkowie,
- Zespół dworsko-pałacowy w Gnojniku,
- plebanię i budynek starej szkoły w Uszwi,
- tablicę pamiątkową w lesie Grabliny w Uszwi,
- pomnik ku czci ofiar I wojny światowej w Żerkowie.
Gmina Gnojnik – co wchodzi w jej skład?
Mówiąc o Gnojniku, warto pamiętać, że jest to nie tylko wieś o ciekawej historii, ale również siedziba gminy wiejskiej. W jej skład, oprócz samego Gnojnika, wchodzi sześć innych sołectw. Są to: Biesiadki, Gosprzydowa, Lewniowa, Uszew, Zawada Uszewska oraz Żerków. Każda z tych miejscowości posiada swój unikalny charakter i przyczynia się do bogactwa kulturowego i krajobrazowego całego regionu.
Położenie geograficzne i walory przyrodnicze
Gmina Gnojnik zlokalizowana jest w malowniczej części Małopolski, na terenie Pogórza Wiśnickiego. Jej krajobraz kształtuje dolina rzeki Uszwicy oraz liczne, łagodne wzniesienia, które tworzą doskonałe warunki do rekreacji i turystyki pieszej. Urozmaicona rzeźba terenu sprawia, że z wielu miejsc roztaczają się piękne panoramy widokowe, co z pewnością docenią miłośnicy natury i fotografii. Wytyczone na terenie gminy trasy spacerowe pozwalają w pełni odkryć przyrodnicze atuty tego zakątka.
Informacje praktyczne dla turystów – dojazd, noclegi i gastronomia
Dla osób planujących wizytę w Gnojniku istotną informacją jest dogodne położenie komunikacyjne. Przez teren gminy przebiega droga krajowa nr 75, która stanowi główną arterię łączącą Brzesko z Nowym Sączem, co ułatwia dojazd samochodem. Na miejscu na turystów czeka również infrastruktura, w tym parkingi typu „Park & Ride” oraz „Bike & Ride”, sprzyjające dalszemu zwiedzaniu okolicy.
Chociaż gmina ma charakter wiejski, przyjezdni nie muszą martwić się o zaplecze turystyczne. Na jej terenie funkcjonują obiekty noclegowe oraz punkty gastronomiczne, które pozwalają na komfortowy wypoczynek. Aktualne informacje na temat dostępnych hoteli, gospodarstw agroturystycznych czy restauracji można znaleźć na interaktywnej mapie dostępnej na oficjalnej stronie internetowej gminy.
Artykuł aktualizowany. Pierwsza publikacja: 12.08.2025 r.
