Polska odpowiadała w 2025 roku za 9,9 proc. wydatków wojskowych państw Unii Europejskiej. W latach 2022–2025 jej wydatki obronne wzrosły realnie o 114 proc. Jednocześnie, według danych przywołanych w raporcie, w całej Europie Środkowo-Wschodniej ujawnione inwestycje venture capital w technologie obronne wyniosły w latach 2019–2025 około 90 mln dolarów. Dla porównania: w Niemczech było to 2 mld dolarów.
Autor raportu stawia pytanie, jak wykorzystać skalę polskich zakupów obronnych, zaplecze inżynieryjne i dostępne środki publiczne do tworzenia polskich firm w ramach sektora podwójnego zastosowania, rozwijających własne technologie. Wskazuje, że szybkie pozyskanie sprawdzonych systemów było uzasadnione potrzebą wzmocnienia zdolności obronnych. Kolejny etap budowania zdolności obronnych i odporności państwa, powinien jednak przynieść więcej zamówień, prac badawczo-rozwojowych i możliwości rozwoju polskim dostawcom.
Traktujemy publikację Faÿçala Hafieda jako początek otwartej debaty. Potrzebujemy w Polsce zbudować ekosystem innowacji podwójnego zastosowania, który wspiera wzrost gospodarczy w czasie pokoju, a jednocześnie jest zdolny do szybkiego przestawienia się na potrzeby obronne w czasie wojny - mówi Izabela Albrycht, dyrektor Centrum Cyberbezpieczeństwa, kierująca FORT Kraków po stronie Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.
Od prototypu do pierwszego zamówienia
Zdaniem Hafieda, aktualnie mentora FORT Kraków, jednym z najważniejszych wyzwań jest brak trwałej ścieżki, która pozwalałaby młodej firmie sprawdzić rozwiązanie z przyszłym użytkownikiem, zdobyć pierwsze płatne zamówienie, a następnie finansowanie potrzebne do zwiększenia skali działalności. Raport proponuje działania obejmujące m.in. określenie priorytetów technologicznych, łatwiejszy dostęp firm do testów i zamówień, usprawnienie transferu technologii oraz rozwój rynku kapitału dla przedsięwzięć podwójnego zastosowania.
Żaden resort nie dysponuje samodzielnie wszystkimi zasobami potrzebnymi do budowania przewagi technologicznej. Państwo musi więc działać systemowo, łącząc bezpieczeństwo, gospodarkę, naukę, kapitał i przemysł. Ministerstwo Obrony Narodowej odgrywa w tym procesie szczególną rolę jako wymagający użytkownik końcowy, który powinien jasno określać swoje potrzeby i pozostawać w stałym dialogu z rynkiem. Technologie podwójnego zastosowania należy rozwijać zgodnie z podejściem „dual-use by design”, od początku uwzględniając możliwość ich wykorzystania zarówno w zastosowaniach cywilnych, jak i obronnych - mówi gen. Marcin Górka, dyrektor Departamentu Innowacji Ministerstwa Obrony Narodowej.
W raporcie podkreślono także rolę istniejącego przemysłu obronnego, w tym Polskiej Grupy Zbrojeniowej, jako producenta, integratora i potencjalnego partnera nowych firm.
Technologie podwójnego zastosowania są dla PGZ drogą do osiągnięcia pozycji jednego z czołowych europejskich dostawców rozwiązań militarnych. Wymaga to jednak zmiany sposobu myślenia o naszej roli: z producenta platform w integratora, który łączy innowacje powstające na rynku cywilnym z wojskowymi wymaganiami dotyczącymi odporności, bezpieczeństwa i skali. Do tego potrzebujemy partnerów - startupów, uczelni, instytutów badawczych i funduszy finansujących rozwój nowych technologii – mówi Marek Karabuła, wiceprezes zarządu PGZ S.A.
Kapitał jest dostępny. Trudniej zapewnić firmom finansowanie na kolejne etapy
Polska dysponuje instytucjami i programami finansującymi innowacje. Pierwszy etap inicjatywy Innovate Poland zakłada co najmniej 4 mld zł inwestycji za pośrednictwem funduszy private equity i venture capital. Jednocześnie ograniczona pozostaje grupa krajowych inwestorów instytucjonalnych gotowych regularnie angażować kapitał w przedsięwzięcia technologiczne o długim horyzoncie rozwoju. Hafied proponuje więc m.in. przyciąganie zagranicznych inwestorów instytucjonalnych i wykorzystanie ich doświadczenia w zarządzaniu funduszami. Jednocześnie wskazuje na potrzebę stworzenia firmom realnej drogi do pierwszych zamówień publicznych.
Jednym z najważniejszych brakujących elementów są pierwsze, mniejsze zamówienia wojskowe dla startupów. Doświadczenia Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Niemiec czy Estonii pokazują, że kontrakt z siłami zbrojnymi ułatwia młodej firmie pozyskanie kolejnego finansowania i przyspiesza jej rozwój – mówi Aleksander Mokrzycki, wiceprezes zarządu PFR Ventures.
Punkt wyjścia do decyzji
Faÿçal Hafied jest partnerem zarządzającym Sovereign Capital and Frontier Group oraz mentorem FORT Kraków w programie NATO DIANA i EUDIS Business Accelerator. Wcześniej pracował we francuskiej Directorate General of the Treasury (DG Trésor), gdzie zajmował się polityką innowacyjną; jest też współautorem analizy dotyczącej finansowania francuskich startupów oraz strategią dual-use dla Hiszpanii. Polski raport powstał na podstawie publicznych danych, dokumentów i porównań międzynarodowych oraz konsultacji z przedstawicielami polskiej administracji, przemysłu, świata inwestycji i środowiska technologicznego.
FORT Kraków, utworzony przez AGH i Krakowski Park Technologiczny, jest partnerem wspierającym publikację. Raport przedstawia niezależną analizę autora i ma służyć dyskusji o tym, jak skuteczniej łączyć polskie potrzeby bezpieczeństwa z rozwojem krajowych technologii.
