Ogród Ojców Paulinów na Skałce. Od hodowli świń do miejsca modlitwy
Historia ogrodu przy klasztorze Paulinów na Skałce sięga setek lat wstecz. Miejsce to od zawsze było związane z kultem świętego Stanisława, a zakonnicy pojawili się tutaj w 1472 roku dzięki Janowi Długoszowi. Przez wieki teren ten wyglądał zupełnie inaczej niż dzisiaj. Zamiast zadbanych alejek i kwiatów, wokół budynków znajdowały się pola uprawne i zagrody dla zwierząt. Zakonnicy musieli być samowystarczalni, więc w ogrodzie rosły warzywa, a na zapleczu trzymano zwierzęta gospodarskie. Jeszcze pod koniec XX wieku, w trudnych czasach gospodarczych, ogród pełnił funkcję czysto praktyczną.
Ja wtedy byłem nawet sam klerykiem, jak przybyłem tutaj w 1989 roku, no to ten ogród jeszcze w dużej mierze miał charakter taki owocowo-warzywny. Był to czas trudności, kiedy musieliśmy zdobywać za pomocą kartek albo różnych poszukiwań artykuły do jedzenia, do utrzymania. Wtedy myśmy jako klerycy pielili ten ogród warzywny. Mieliśmy tutaj na zapleczu również kilka świnek, żeby się właśnie utrzymać, bo i klasztor i seminarium potrzebowało właśnie konkretnego pożywienia – powiedział ojciec Mariusz Tabulski, przeor klasztoru Paulinów na Skałce.
Dopiero po 1990 roku przestrzeń zaczęła się zmieniać w miejsce rekreacyjne i kontemplacyjne. Obecny barokowy wygląd ogrodu to zasługa projektu Elżbiety Mirek, ale o jego szczegóły dbają sami zakonnicy. Dzisiaj to miejsce służy braciom do modlitwy i odpoczynku, będąc odizolowanym od miejskiego hałasu grubymi murami. Choć jest to teren klasztorny, można go odwiedzić po umówieniu się z przewodnikiem w punkcie przy Krypcie Zasłużonych.
Park Archeologiczny na Skałce. Jakie tajemnice kryją mury klasztoru?
Prawdziwą nowością na mapie Krakowa jest Park Archeologiczny, który powstał w jednej z części ogrodu. To tutaj można zobaczyć, że Skałka rzeczywiście jest zbudowana na wapiennej skale, co widać najlepiej od strony południowej. Badania prowadzone w tym miejscu w latach 2022-2024 pozwoliły odsłonić fundamenty dawnych budowli, w tym muru z czasów króla Kazimierza Wielkiego oraz pozostałości kościoła gotyckiego. Archeolodzy znaleźli tu nawet ślady osadnictwa słowiańskiego z czasów przedchrześcijańskich. Dla zwiedzających przygotowano specjalną ścieżkę edukacyjną, która na sześciu planszach opisuje burzliwe dzieje tego wzgórza.
To miejsce dzisiaj właśnie przypomina taki park, w którym możemy poznać początki i kościoła, i miejsca kultu, i można powiedzieć miejsce najważniejsze, bo dzięki temu widzimy, dlaczego jest to miejsce czci, kultu, ze względu na śmierć męczeńską świętego Stanisława. [...] Wielu mówiło, nigdy stąd nie widziałem Krakowa, bo stąd rozpościera się i bulwar Wiślany, i Wisła, i wychodząc ponad prawie trzymetrowe mury widzimy zupełnie inny świat – tłumaczył ojciec Mariusz Tabulski.
Park Archeologiczny to miejsce, gdzie historia zderza się ze współczesnością. Stojąc na wzgórzu, które wznosi się na kilka metrów ponad okoliczne tereny, można poczuć ciszę i spokój, patrząc jednocześnie na pędzące samochody na ulicy Konopnickiej. To wyjątkowy punkt widokowy, który przez lata był zamknięty dla osób z zewnątrz, a teraz pozwala spojrzeć na Kraków z zupełnie innej perspektywy.
Drzewa pamięci i nowe ogrody dla mieszkańców Kazimierza
Ogród na Skałce to nie tylko zabytkowe mury, ale przede wszystkim bogata roślinność. Wśród licznych gatunków drzew i krzewów znajdują się okazy posadzone dla uczczenia ważnych postaci i wydarzeń. Można tu znaleźć rozłożysty buk dedykowany papieżowi Benedyktowi XVI oraz dęby upamiętniające Jana Pawła II. Rosną tu również brzozy i jarzębiny sadzone z okazji jubileuszy poszczególnych ojców zakonnych. Wiosną ogród wypełnia się zapachem róż, magnolii i kwiatów na ozdobnym klombie z fontanną, co tworzy wyjątkową atmosferę podczas uroczystości ku czci świętego Stanisława.
Dla uczczenia różnych wydarzeń ważnych, na przykład pontyfikatu papieża Jana Pawła II, albo Benedykta, czy też rocznicy święceń, albo jakiś jubileusz. Na przykład ostatnio mieliśmy stulecie naszego współbrata i ktoś ofiarował mu drzewo, więc w taki sposób chcemy uczcić pamięć ważnych osób. Jest tutaj właśnie ten buk taki rozłożysty na cześć papieża Benedykta, są dęby Jana Pawła II, jest brzoza właśnie ojca Jana i jarzębina ojca Stanisława – wyliczał przeor klasztoru.
To jednak nie koniec zmian na krakowskiej Skałce. Paulini, we współpracy z mieszkańcami Kazimierza, planują otwarcie kolejnej przestrzeni zielonej. Chodzi o teren przy ulicy Skałecznej, gdzie dawniej znajdował się XVII-wieczny ogród owocowy. Dzięki środkom z Budżetu Obywatelskiego powstanie tam ogólnodostępny ogród kontemplacyjny oraz sad, z którego będą mogli korzystać wszyscy chętni. Projekt jest już w fazie przygotowań, co oznacza, że wkrótce w tej części miasta przybędzie kolejny piękny punkt do spacerów i odpoczynku wśród drzew.
