Proszowice to jedno z najpiękniejszych miast w Małopolsce. Stało się sławne w średniowieczu
Historia osadnictwa na ziemi proszowickiej jest niezwykle długa. Archeolodzy odnajdują tu ślady ludzkiej działalności pochodzące z epoki neolitu. Żyzne gleby w dolinie rzeki Szreniawy od zawsze sprzyjały rolnictwu, co już w czasach plemienia Wiślan uczyniło te tereny ważnym ośrodkiem gospodarczym. W średniowieczu, początkowo jako własność rycerska, osada szybko przeszła w ręce królewskie. Punktem zwrotnym w jej dziejach był rok 1358, kiedy to dzięki królewskiemu przywilejowi Proszowice otrzymały prawa miejskie na prawie magdeburskim, co dało impuls do dynamicznego rozwoju.
XV i początek XVI wieku to okres największego rozkwitu Proszowic. Miasto stało się ważnym ośrodkiem rzemieślniczym, a tutejsi kowale pracowali nawet dla dworu królewskiego. Jego znaczenie militarne było na tyle duże, że zaliczano je do tej samej kategorii co Wieliczkę czy Olkusz. Prawdziwy prestiż przyniosła jednak decyzja króla Jana Olbrachta z 1496 roku, która wyznaczyła Proszowice na miejsce zjazdów sejmików ziemskich województwa krakowskiego. To tutaj, w murach gotyckiego kościoła, zapadały kluczowe decyzje dla całej Małopolski. Miasto, leżące na ważnym trakcie królewskim, bogaciło się, o czym świadczy m.in. budowa ratusza i przywilej na stworzenie wodociągów, nadany przez Zygmunta Starego.
Kres pomyślności nadszedł na przełomie XVI i XVII wieku. Paradoksalnie, to właśnie burzliwe sejmiki, nierzadko kończące się rozlewem krwi, stały się jedną z przyczyn problemów miasta. Klęski dopełniły liczne pożary oraz zniszczenia dokonane podczas potopu szwedzkiego. Po III rozbiorze Polski Proszowice znalazły się w zaborze austriackim, a po kongresie wiedeńskim – w rosyjskim. Oderwanie od Krakowa, który stał się Wolnym Miastem, zahamowało rozwój gospodarczy. Mieszkańcy Proszowic wielokrotnie dawali dowody patriotyzmu, masowo biorąc udział w insurekcji kościuszkowskiej czy powstaniu styczniowym. Za to ostatnie, w ramach represji, władze carskie w 1867 roku odebrały Proszowicom prawa miejskie.
Odzyskanie niepodległości przyniosło odrodzenie – w 1923 roku Proszowice odzyskały status miasta. Tragiczny ślad odcisnęła II wojna światowa, podczas której ciężkie walki we wrześniu 1939 roku zniszczyły jedną trzecią zabudowy. Niemal całkowitej zagładzie uległa licząca przed wojną ponad tysiąc osób społeczność żydowska. Po wojnie miasto przeszło liczne reformy administracyjne, by ostatecznie w 1999 roku ponownie stać się stolicą powiatu w województwie małopolskim. Dziś Proszowice, choć znacznie spokojniejsze niż w czasach swej świetności, pozostają ważnym regionalnym ośrodkiem, dumnym ze swojej bogatej przeszłości, czego dowodem były huczne obchody 650-lecia lokacji w 2008 roku.
Bogata historia Proszowic jest dziś widoczna w jego zabytkach. Do najważniejszych obiektów wpisanych do rejestru należy średniowieczny układ urbanistyczny, gotycki kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP i św. Jana Chrzciciela oraz pobliska kaplica św. Trójcy. Spacerując po mieście, warto również zwrócić uwagę na cmentarz parafialny z XIX wieku, pozostałości cmentarza żydowskiego oraz liczne przydrożne krzyże i kapliczki, które są niemymi świadkami minionych wieków.
Tak wyglądają Proszowice, jedno z najpiękniejszych miast w Małopolsce [GALERIA]
16
