Biała Woda. Wyludniona wieś w Małopolsce niegdyś tętniła życiem
Biała Woda to wyludniona wieś w Małopolsce, stanowiąca obecnie część innej wsi – Jaworki. Niegdyś Biała Woda w powiecie nowotarskim, w gminie Szczawnica była licznie zamieszkana przez ludność łemkowską. Jak podaje Stowarzyszenie Res Carpathica, Biała Woda położona jest na jednym z najciekawszych w Karpatach obszarze pogranicza kultur i grup etnograficznych. Jak czytamy, Biała Woda jest jedną z dawnych miejscowości, która została lokowana na prawie wołoskim z początkiem XVI wieku. Stowarzyszenie podaje, że jej zasiedlenie przez Rusinów karpackich było związane z fazą osadnictwa wołoskiego podczas kryzysu klimatycznego Małej Epoki Lodowej. Wyludniona wieś Biała Woda słynęła niegdyś z garnków glinianych, które naprawiali tamtejsi mieszkańcy. Po II wojnie światowej, w ramach akcji „Wisła” wysiedlono całą ludność wsi Biała Woda. Pamiątką po mieszkańcach został zaledwie jeden dom i mała, przydrożna kapliczka. Dziś Biała Woda stanowi część wsi Jaworki, zamieszkałej przez nieco ponad 500 osób. W 1963 roku na terenie dawnej wsi utworzono rezerwat przyrody Biała Woda, który dziś cieszy się dużą popularnością wśród turystów. Poznajcie wyludnioną wieś Biała Woda i jej najbliższe okolice w gminie Szczawnica w przygotowanej poniżej galerii.
13
Życie w Białej Wodzie przed wysiedleniem: pasterstwo, rzemiosło i demografia
Mieszkańcy Białej Wody, oprócz pasterstwa i stopniowego karczowania lasów pod uprawę ziemi, wyspecjalizowali się w nietypowym rzemiośle. Byli znani w okolicy jako "druciarze", zajmujący się profesjonalną naprawą potłuczonych, glinianych garnków. Do ich sklejenia używali przeżutego żytniego chleba, a całą konstrukcję wzmacniali drutem, przywracając naczyniom dawną funkcjonalność. W XVIII wieku zajmowali się także wydobywaniem topników oraz rudy żelaza na potrzeby huty w pobliskiej Szlachtowej.
Według spisu z 1931 roku, wieś na krótko przed tragicznymi wydarzeniami liczyła 494 mieszkańców, którzy żyli w 110 zagrodach. Dane te obrazują również skalę prowadzonej działalności rolniczej – w całej wsi hodowano łącznie 21 koni, 323 krowy oraz 411 owiec, co świadczyło o pasterskim charakterze osady.
Dziedzictwo wołoskie i kultura Rusinów Szlachtowskich
Biała Woda, wraz z sąsiednimi Jaworkami, Szlachtową i Czarną Wodą, wchodziła w skład tzw. Rusi Szlachtowskiej. Była to najdalej na zachód wysunięta enklawa osadnictwa o charakterze wołosko-ruskim na terenie Polski. Naturalnie odizolowana pasmem Radziejowej oraz doliną Popradu, społeczność ta zachowała przez wieki swoją kulturową odrębność, której korzenie sięgały osadnictwa wołoskiego z XVI wieku.
Unikalne dziedzictwo Białej Wody widoczne było w wielu aspektach życia codziennego. Przejawiało się w wyznaniu grekokatolickim, tradycyjnym stroju, typie budownictwa, a przede wszystkim w gospodarce szałaśniczej opartej na wypasie owiec. Kultura ta posiadała również silne wpływy bałkańskie, co znajdowało odzwierciedlenie w obrzędach, wierzeniach oraz wyjątkowej muzyce, w której dominował charakterystyczny, wielogłosowy śpiew.
Rezerwat przyrody Biała Woda – najciekawsze atrakcje i formacje skalne na szlaku
Utworzony w 1963 roku rezerwat przyrody Biała Woda obejmuje ponad 33 hektary terenu dawnej wsi. Jego głównym celem jest ochrona malowniczego krajobrazu, unikalnych formacji skalnych, a także cennej fauny i flory. Szlak prowadzący przez rezerwat wiedzie dnem urokliwej doliny, wzdłuż potoku tworzącego liczne kaskady.
Podczas spaceru turyści mogą podziwiać imponujące wapienne skały. Już przy wejściu uwagę przykuwa Czubata Skała, a dalej na trasie wznosi się potężne urwisko Smolegowej Skały. Wyjątkową atrakcją jest Bazaltowa Skałka – rzadki przykład skały pochodzenia wulkanicznego, która powstała około 100 milionów lat temu. Wśród innych ciekawych formacji warto wymienić Czerwoną Skałkę, nazywaną również Sfinksem, oraz Konowalskie Skały, które tworzą naturalny skalny amfiteatr.
