Ta wieś w Małopolsce fascynuje turystów! Skrywa barokowy dwór z XVIII wieku i sekrety Arian [GALERIA]

Szalowa to jedna z najpiękniejszych wsi w Małopolsce. Jej ozdobą jest drewniany dwór szlachecki

Szalowa jest jedną z najciekawszych wsi w województwie małopolskim. Jest położona w powiecie gorlickim, w gminie Łużna, w dolinie Szalówki u stóp Maślanej Góry. Mieszka w niej, jak wynika z danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku, na które powołuje się portal Polska w Liczbach, 2112 osób z czego 47,8 proc. mieszkańców stanowią kobiety, a 52,2 proc. ludności to mężczyźni. W latach 1975-1998 należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego. Pierwsza wzmianka o Szalowej pochodzi z 1346 roku. Jednak jako osada była lokowana najprawdopodobniej jeszcze w XIII wieku.

Największą atrakcją turystyczną w Szalowej jest drewniany dwór szlachecki z pierwszej połowy XVIII wieku. Budynek powstał prawdopodobnie z inicjatywy podczaszego krakowskiego Kazimierza Jordana. Jego rodzina stała się właścicielami wsi w XVI wieku i początkowo zamieszkiwała niewielki dworek położony na pograniczu z Polną. Jednak po pożarze przenieśli się do Szalowej. Pod koniec XVIII wieku majątek Jordanów przeszedł na własność Skrzyńskich, a następnie ich spadkobierców. Przed 1890 rokiem nabyła go Salomea Nowakowska, a później Sydonia Rylska, żona Emila Ścibora-Rylskiego. W latach 20. XX wieku dobra odziedziczył jej syn Marian Ścibor-Rylski, który stopniowo go parcelował, a resztówkę otrzymała jego żona Rozalia. W latach 80. oddała dwór ojcu obecnej właścicielki w zamian za dożywotnią rentę.

Tak wygląda Szalowa, jedna z najpiękniejszych wsi w Małopolsce [GALERIA]

Kościół św. Michała Archanioła – barokowa perła architektury drewnianej

Dwór szlachecki to nie jedyny zabytek, który stanowi o wyjątkowości Szalowej. Tuż obok niego wznosi się prawdziwa perła sakralnej architektury drewnianej – kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła. Ta monumentalna, barokowa świątynia, zbudowana w pierwszej połowie XVIII wieku, zachwyca swoją bryłą i bogactwem detali, stanowiąc jeden z najcenniejszych przykładów budownictwa drewnianego w Polsce.

Świątynia powstała z inicjatywy ówczesnego właściciela wsi, Krzysztofa Jordana, oraz proboszcza ks. Wojciecha Stefanowskiego. Wzniesiono ją w miejscu starszego, prawdopodobnie gotyckiego kościoła. Do dziś jest ona nie tylko miejscem kultu, ale również świadectwem kunsztu dawnych cieśli i dumą lokalnej społeczności, która troskliwie dba o zachowanie tego bezcennego dziedzictwa dla przyszłych pokoleń.

Szlaki turystyczne i trasy spacerowe w okolicy Szalowej

Malownicze położenie Szalowej u stóp Maślanej Góry, na pograniczu Pogórza Ciężkowickiego i Beskidu Niskiego, czyni ją doskonałą bazą wypadową dla miłośników aktywnego wypoczynku. Z myślą o turystach i mieszkańcach przygotowano kilka propozycji tras spacerowych, które prowadzą przez najciekawsze pod względem krajobrazowym, przyrodniczym i historycznym zakątki okolicy. Są one idealnym rozwiązaniem na rodzinne wędrówki niemal o każdej porze roku.

Wśród dostępnych opcji warto zwrócić uwagę na trzy główne szlaki, które można pokonać, korzystając z nawigacji w aplikacji mobilnej:

• Mały Szal – trasa o długości 7 km, której przejście zajmuje około 1 godziny i 40 minut.
• Duży Szal – dłuższy wariant, liczący 11,4 km, na który należy przeznaczyć około 3,5 godziny.
• Niebieskim Szlakiem Pod Bajtugę – najdłuższa propozycja o długości 13,7 km, idealna na dłuższą, około 5-godzinną wycieczkę.

Szalowscy herbu Strzemię i ariańska przeszłość wsi

Zanim w XVI wieku wieś trafiła w ręce rodu Jordanów, jej historia przez stulecia związana była z rodziną Szalowskich herbu Strzemię. To właśnie oni władali tymi ziemiami w XV i na początku XVI wieku, nadając osadzie rangę lokalnego ośrodka. Co ciekawe, Szalowscy byli arianami, czyli wyznawcami jednego z najbardziej radykalnych odłamów reformacji, znanego jako bracia polscy.

Związki właścicieli z tym nurtem religijnym odcisnęły piętno na historii miejscowości. Przypuszcza się, że przy swoim dworze w Szalowej Szalowscy ufundowali zbór ariański, czyli dom modlitwy dla swoich współwyznawców. Choć do dziś nie zachowały się po nim żadne materialne ślady, ten epizod stanowi fascynujący i mało znany rozdział w dziejach wsi, świadczący o jej wielokulturowej i wielowyznaniowej przeszłości.