Wino z Węgier dla biskupów? Odkryj tajemnice małopolskiej wsi i jej łemkowską duszę [GALERIA]

Wojkowa to jedna z najpiękniejszych wsi w Małopolsce. Kiedyś sprowadzano do niej wino z Węgier

Wojkowa to dawna wieś łemkowska położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Muszyna. Mieszka w niej, jak wynika z danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku, na które powołuje się portal Polska w Liczbach, 257 osób, z czego 48,6 proc. mieszkańców stanowią kobiety, a 51,4 proc. ludności to mężczyźni. Wojkowa była lokowana pod koniec XVI wieku, w 1595 roku na mocy przywileju kardynała Jerzego Radziwiłła. Wówczas leżała w powiecie sądeckim w województwie krakowskim i była własnością biskupstwa krakowskiego. Warto odnotować, że osadźcą wsi był Homa z Powroźnika, a w akcie lokacyjnym zobowiązano tamtejszych kmieci do dostarczania dla dworu biskupiego wina z Węgier, a także innych towarów, na które było zapotrzebowanie. Miejscowość w latach 1975-1998 należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.

Cerkiew świętych Kosmy i Damiana. To najcenniejszy zabytek we wsi Wojkowa

Najważniejszą atrakcją turystyczną w miejscowości jest zabytkowa łemkowska cerkiew greckokatolicka świętych Kosmy i Damiana. Świątynia powstała pod koniec XVIII wieku, prawdopodobnie w 1790 lub 1792 roku, po tym, jak pierwsza cerkiew, postawiona w XVI wieku, została doszczętnie zniszczona przez pożar. Po akcji „Wisła”, odbywającej się w latach 1947-1950, przejął ją Kościół łaciński, a od 1951 roku funkcjonowała jako kościół filialny. W XX wieku przeszła gruntowny remont, najpierw w latach 1967-1970, a następnie w latach 90. W latach 1997-1998 odnowiono również polichromię i ikonostas. Cerkiew jest jednym z najpiękniejszych obiektów na Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce.

Tak wygląda wieś Wojkowa w Małopolsce [GALERIA]

Burzliwe dzieje Wojkowej – od strażnicy po wysiedlenia

Choć oficjalna lokacja wsi datowana jest na koniec XVI wieku, osadnictwo na tym terenie ma znacznie dłuższą historię. Prawdopodobnie już w XIII stuleciu istniała tu strażnica graniczna, a w jej pobliżu, na wzniesieniu Stupne, znajdował się niewielki zameczek. Przez wieki mieszkańcy trudnili się nie tylko uprawą ziemi i hodowlą, ale również produkcją potażu oraz węgla drzewnego dla okolicznych hut. We wsi działały także młyn, tartak, folusz i karczma.

Spokojny rytm życia przerwał dopiero XX wiek. Mimo że Wojkowa uniknęła zniszczeń wojennych, jej historia naznaczona jest tragicznymi wysiedleniami. Tuż przed wybuchem II wojny światowej wieś zamieszkiwało 470 Łemków i 20 Polaków, stanowiących głównie załogę straży granicznej. W latach 1945–1947 niemal całą rdzenną ludność przesiedlono na tereny Związku Radzieckiego oraz na ziemie zachodnie Polski, co bezpowrotnie zmieniło charakter miejscowości.

Ślady łemkowskiej przeszłości w Wojkowej

Cerkiew świętych Kosmy i Damiana to niejedyny ślad bogatej kultury łemkowskiej, jaki można odnaleźć w Wojkowej. Spacerując po wsi i jej okolicach, warto zwrócić uwagę na inne zachowane pamiątki. Na zachód od świątyni znajdują się dwa cmentarze – stary i nowy – gdzie wciąż można podziwiać zabytkowe, kamienne nagrobki i krzyże. W krajobrazie wyróżniają się także tradycyjne łemkowskie chaty, tzw. chyże, a także mniejsze obiekty, jak przydrożne kapliczki i drewniane spichlerzyki. Ciekawostką jest również zlokalizowany w centrum wsi budynek, który w czasie II wojny światowej pełnił funkcję strażnicy niemieckiego Grenzschutzu.

Wojkowa na turystycznym szlaku

Przez Wojkową przebiega żółty szlak turystyczny, który jest doskonałą propozycją dla miłośników pieszych wędrówek po Beskidzie Sądeckim. Trasa prowadzi z Muszyny do pobliskiej Muszynki, a jej odcinek biegnący przez wieś pozwala podziwiać malownicze krajobrazy Gór Leluchowskich. Kierując się na wschód, szlak dociera do samej granicy państwowej ze Słowacją. To świetna okazja, aby połączyć zwiedzanie lokalnych zabytków z aktywnym wypoczynkiem na łonie natury.