Szerzyny. Małopolska wieś, która nie chciała być częścią Podkarpacia
Aby lepiej zrozumieć kontekst przytaczanego zdarzenia należy najpierw wyjaśnić, czym są i jak przebiegały reformy administracyjne w Polsce. Reformy te zmieniają podział administracyjny kraju. Po zakończeniu (i częściowo w trakcie) II wojny światowej pierwszym podziałem administracyjnym był ten obowiązujący w latach 1944-1975. Polska dzieliła się wówczas (1944-1950) na 14 województw i dwa miasta wydzielone (Warszawa, Łódź) Kolejna reforma nastąpiła w 1950 roku i obowiązywała do 1956 roku (utworzono wówczas woj. koszalińskie, opolskie i zielonogórskie). W latach 1957-1975 Polska dzieliła się na 22 województwa. Na bazie reformy administracyjnej z 1975 roku utworzono 49 województw (obowiązywała ona do 1998 roku). Tu właśnie zaczyna się historia związana z małopolskimi Szerzynami.
12
To wieś, która leży obecnie w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim. W latach 1975-1998 administracyjnie Szerzyny należały do województwa tarnowskiego (jednego z 49 ówczesnych województw). W wyniku reformy administracyjnej z 1999 roku Szerzyny znalazły się w granicach powiatu jasielskiego, który włączono w skład województwa podkarpackiego. Miejscowość leżąca bliżej Jasła niż Tarnowa pod względem historycznym i gospodarczym była jednak bardziej związana z Tarnowem.
Wobec tego postanowiono zorganizować referendum gminne, w którym mieszkańcy mieli opowiedzieć się za lub przeciw zmianie przynależności administracyjnej Szerzyn. Referendum dotyczyło przeniesienia gminy Szerzyny z powiatu jasielskiego w woj. podkarpackim do powiatu tarnowskiego w woj. małopolskim. Ostatecznie referendum to zorganizowano w 1999 roku. Wówczas aż 79,7 proc. mieszkańców wsi Szerzyny opowiedziało się za przyłączeniem do województwa małopolskiego. W dokumencie („Ocena nowego zasadniczego podziału terytorialnego państwa”) przygotowanym przez MSWiA w grudniu 2000 roku znajdziemy aneks nr. 3 dotyczący wniosków formalnych kompletnych dotyczących zmiany podziału terytorialnego stopnia wojewódzkiego. Znajdziemy tam również sprawę Szerzyn. Jak czytamy, pozytywne wnioski ws. zmiany przynależności administracyjnej gminy wydały wówczas Rada Gminy Szerzyny, Rada Powiatu Tarnowskiego i Sejmik Województwa Małopolskiego. Oponowały: Rada Powiatu Jasielskiego, wojewoda podkarpacki i Sejmik Województwa Podkarpackiego.
Rada Gminy Szerzyny wniosek ten uzasadnia silnymi powiązaniami infrastrukturalnymi z byłym woj. tarnowskim, a obecnie z powiatem tarnowskim, poprzez zrealizowanie i kontynuowanie inwestycji z zakresu telekomunikacji, gazownictwa, energetyki, wodociągów oraz kanalizacji. Związki historyczne i kulturowe Szerzyn z Tarnowem i Krakowem sięgają XIV wieku. Zależności społeczno-ekonomiczne jakie wykształciły się w czasie kiedy Szerzyny należały do byłego woj. tarnowskiego - są wyraźnie zauważalne również dzisiaj. W sprawie określenia przynależności administracyjnej Gminy Szerzyny przeprowadzono w dniu 31.I.1999 r. referendum gminne. W referendum wzięło udział 59,84% uprawnionych. Za powiatem tarnowskim i województwem małopolskim opowiedziało się 79,73% biorących udział w referendum – czytamy w dokumencie.
Ostatecznie w 2003 roku Szerzyny zmieniły przynależność administracyjną, stając się częścią powiatu tarnowskiego w województwie małopolskim.
Lokalna gospodarka i rynek pracy
Gmina Szerzyny, mimo swojego wiejskiego charakteru, cechuje się zróżnicowaną strukturą gospodarczą. Kluczową rolę wciąż odgrywa tu sektor rolniczy, w którym zatrudnienie znajduje ponad 31% aktywnych zawodowo mieszkańców. Równocześnie prężnie rozwija się lokalna przedsiębiorczość, o czym świadczy 529 podmiotów zarejestrowanych w systemie REGON. Wśród osób prowadzących działalność gospodarczą dominują branże związane z przetwórstwem przemysłowym oraz budownictwem.
Struktura rynku pracy odzwierciedla jednak wyzwania typowe dla mniejszych ośrodków. W 2024 roku stopa bezrobocia rejestrowanego wynosiła 6,7%. Jednocześnie dane wskazują na znaczną skalę dojazdów do pracy poza gminę – saldo migracji związanych z zatrudnieniem jest ujemne i wynosi -545 osób. Oznacza to, że wielu mieszkańców znajduje zatrudnienie w pobliskich, większych miejscowościach, co dodatkowo potwierdza silne powiązania społeczno-gospodarcze regionu z Tarnowem.
Atrakcje turystyczne i najważniejsze zabytki
Szerzyny i okolice oferują odwiedzającym szereg atrakcji, które łączą walory przyrodnicze z dziedzictwem historycznym. Na terenie gminy znajdują się liczne zabytki, a także pomniki przyrody, które przyciągają miłośników natury. Dla aktywnych turystów przygotowano punkty widokowe oraz szlaki turystyczne, pozwalające na podziwianie malowniczych krajobrazów. Ofertę uzupełniają gospodarstwa agroturystyczne, stanowiące doskonałą bazę wypadową do odkrywania uroków regionu.
Życie kulturalne gminy skupia się wokół lokalnych instytucji. Działa tu jedno muzeum oraz pięć bibliotek publicznych, a także sześć domów i ośrodków kultury, które organizują liczne wydarzenia, warsztaty i spotkania dla mieszkańców. Ta rozbudowana infrastruktura świadczy o przywiązaniu społeczności do lokalnych tradycji i stanowi ważny element tożsamości Szerzyn.
Artykuł aktualizowany. Pierwsza publikacja: 19.02.2025 r.
