Tegoroczna edycja odbywa się pod hasłem „From Wow! to Why?” czyli od zachwytu do pytania „dlaczego?”. To właśnie w tej ścieżce mieści się sens Nocy Naukowców. Najpierw coś przyciąga uwagę: eksperyment, błysk światła, obraz, dźwięk, nietypowe spotkanie. Potem pojawia się pytanie: jak to działa, skąd to wiemy, kto to bada i co z tej wiedzy wynika.
Dla Małopolskiego Centrum Nauki Cogiteon to edycja szczególna. Po raz pierwszy centrum pełni rolę koordynatora wydarzenia. W programie przygotowanym w jego siedzibie nauka nie zostanie zamknięta wyłącznie w salach laboratoryjnych. Pojawi się także w teatrze, muzyce, projekcji 360, na wystawie, w rozmowie o kobietach w nauce i na fasadzie budynku.
Uroczysty start i pytania o świadomość
Oficjalna inauguracja jubileuszowej Nocy odbędzie się o godzinie 19.00 w sali EON. Podczas gali zostaną wręczone nagrody laureatom konkursu plastycznego dla dzieci i młodzieży „Mikropodróż - wyprawa do niewidzialnego świata”. Po części oficjalnej publiczność zobaczy pierwszą część multimedialnego widowiska „Perfecta Imperfectio”, inspirowanego twórczością Dobiesława Gały, oraz fragment spektaklu „Układ scalony” Teatru im. Juliusza Słowackiego. „Układ scalony” to przedstawienie dla młodych widzów, które łączy teatr, muzykę, lalki i multimedia. Punktem wyjścia jest spotkanie jarmarcznej trupy lalkowej z Zieloną Nacią - istotą biologiczno-krzemową, która próbuje zrozumieć, czy naprawdę istnieje, czy tylko przetwarza informacje. Brzmi jak fantastyka naukowa, ale dotyka bardzo aktualnych pytań: czym jest świadomość, czy można ją odróżnić od algorytmu i gdzie przebiega granica między żywym organizmem, maszyną i informacją.
Magia światła: efektowny pokaz z naukowym wyjaśnieniem
Po spektaklu przyjdzie czas na pokaz „From Wow! to Why? - Odkrywamy tajemnice światła”. To propozycja dla tych, którzy chcą zobaczyć widowiskowe doświadczenia, ale nie zatrzymać się wyłącznie na efekcie. Podczas pokazu uczestnicy sprawdzą, czy światło może powstać w reakcji chemicznej, dlaczego jedne substancje świecą tylko przez chwilę, a inne jeszcze długo po zgaszeniu źródła światła oraz co wpływa na kolor i intensywność świecenia. Pojawią się fluorescencja, fosforescencja, kolorowe płomienie, lasery, ekstremalnie niskie temperatury i przykłady zjawisk znanych z przyrody.
To nie tylko efektowne doświadczenia. Analiza światła pozwala naukowcom badać materię, atmosfery planet i odległe gwiazdy. Pokaz dobrze streszcza hasło tegorocznej edycji: najpierw jest „wow”, a potem przychodzi „dlaczego?”.
Laboratoria z patronkami nauki
Od godziny 17.00 w laboratoriach i pracowniach Cogiteonu będą odbywać się warsztaty przygotowane specjalnie na Noc Naukowców. Każda przestrzeń została powiązana z postacią wybitnej kobiety, której praca przyczyniła się do rozwoju nauki, sztuki lub technologii.
W Pracowni Techniki uczestnicy trafią na zajęcia „Piankoryt - zapisz wspomnienie”, inspirowane postacią Stefanii Dretler-Flin, graficzki i rzeźbiarki. W Pracowni Innowacji pojawi się „Atelier przyszłości” z patronką Amalią Krieger, fotografką. Laboratorium Przyrody zaprosi na warsztaty „Co łączy aksolotla z kurą Polbar?”, nawiązujące do Laury Kaufman, biolożki i profesor zootechniki.
W Laboratorium Reakcji odbędą się zajęcia „Małe cząstki - wielkie odkrycia!”, których patronką będzie Maria Skłodowska-Curie. Laboratorium Smaków przygotuje „Tajemnice ludzkiego ciała – medyczną misję”, związaną z postacią Heleny Donhaiser-Sikorskiej. Wzdłuż korytarza laboratoriów powstanie również Aleja Odkrywczyń - przestrzeń z plakatami prezentującymi sylwetki kobiet, które miały wpływ na rozwój nauki i techniki.
Kobiety w nauce: od walki o edukację do współczesnych karier
Ważnym elementem programu będą panele „Kobiety w nauce - od przełamywania barier do tworzenia przyszłości”. Pierwszy z nich, „Pod prąd i wbrew konwenansom. Jak kobiety wywalczyły prawo do nauki”, pokaże historyczną drogę kobiet do edukacji i kariery naukowej. Będzie mowa o tym, co zmieniło się przez ostatnie 150 lat i z jakimi barierami mierzyły się kobiety, które chciały się uczyć, badać i publikować.
Drugi panel, „Kobiety w nauce - różne oblicza współczesnej naukowczyni”, skupi się na teraźniejszości. Uczestniczki rozmowy opowiedzą o pracy na uczelniach, w laboratoriach, firmach, popularyzacji nauki i przestrzeni internetowej. To część programu, która pokazuje naukę nie jako abstrakcyjny system, ale jako realną ścieżkę zawodową - z różnymi możliwościami, wyzwaniami i sposobami działania.
Wystawa stała i podróż przez zmysły
Podczas Nocy będzie można również zwiedzić wystawę stałą „Człowiek i jego marzenia”. Przygotowane ścieżki oprowadzania pozwolą spojrzeć na ekspozycję przez konkretne tematy: społeczność, zmysły, ład i chaos oraz pytania o człowieka, naukę i marzenia.
To nie będzie klasyczne przejście od eksponatu do eksponatu. Ścieżki mają pomóc zobaczyć wystawę jako opowieść o tym, jak człowiek poznaje świat: przez ciało, relacje, eksperyment, błąd, porządkowanie chaosu i zadawanie pytań.
Dla najmłodszych przygotowano także zajęcia „Śladami leśnych mieszkańców” w Akademii Dzieci, inspirowane postacią Simony Kossak. Uczestnicy wcielą się w tropicieli natury, będą rozpoznawać ślady zwierząt i odkrywać świat polskiej przyrody.
Obrazy Dobiesława Gały w wersji 360 stopni
Osobną częścią programu będzie Strefa Emocji, czyli sferyczna przestrzeń projekcyjna Cogiteonu. Najpierw publiczność zobaczy pokaz „Arrasy Wawelskie”, przygotowany na podstawie cyfrowych zasobów Małopolskiego Instytutu Kultury. Projekcja 360 stopni pozwoli przyjrzeć się detalom historycznych tkanin, które trudno dostrzec gołym okiem.
Później przyjdzie czas na premierowy pokaz immersyjny „Niemożliwe Planety”, inspirowany twórczością Dobiesława Gały. Fragmenty reliefów, pigmentów i krystalicznych faktur zostaną powiększone do skali fantastycznego pejzażu. Rysa może przypominać kanion, warstwa farby - powierzchnię planety, a załamanie światła - ślad procesu zachodzącego w materii.
„Niemożliwe Planety” będą częścią szerszego wydarzenia „Perfecta Imperfectio - Doskonała niedoskonałość”. Punktem wyjścia są reliefy Dobiesława Gały, powstające z warstw, przetarć, nacięć i pigmentów krystalicznych. W sali Cogito publiczność zobaczy najpierw obrazy, a następnie wejdzie w część filmowo-multimedialną. Obraz, muzyka, taniec, światło i przestrzeń połączą się tu w doświadczenie z pogranicza sztuki i nauki.
Strefa odpoczynku, książki, zwierzęta i naukowe pamiątki
Foyer Cogiteonu zamieni się w strefę odpoczynku i inspiracji. To miejsce dla rodzin, młodzieży i dorosłych, którzy między kolejnymi wydarzeniami będą mogli odpocząć, zobaczyć wystawę prac konkursowych, zrobić pamiątkowe zdjęcie w fotoboksie albo wybić pamiątkową monetę.
Pojawią się także stanowiska poświęcone nauce, historii i programom badawczym. Narodowy Bank Polski zaprezentuje banknot 20 euro z wizerunkiem Marii Skłodowskiej-Curie, a Horyzontalny Punkt Kontaktowy przybliży program Maria Skłodowska-Curie Actions, wspierający badania, szkolenia i mobilność naukowców w Europie.
Dodatkową atrakcją będzie stanowisko „Świat zwierząt z Moniką” - interaktywne spotkanie z żywymi zwierzętami, prowadzone przez doświadczoną edukatorkę.
Finał pod gwiazdami
Wieczór zakończy się przed budynkiem Cogiteonu. O godzinie 21.00 zabrzmią „Kołysanki Kopernika” - projekt Fundacji Instytut Art Intelligence, łączący muzykę, naukę i astronomię.
To podróż przez niemal 500 lat polskiej muzyki inspirowanej nocnym niebem: od renesansowych pieśni, przez muzykę ludową, kołysanki, nokturn Fryderyka Chopina, pieśni Ignacego Jana Paderewskiego, aż po kompozycje Krzysztofa Komedy i piosenki Agnieszki Osieckiej. W programie pojawi się także kompozycja „Ignis”, inspirowana polską misją na Międzynarodową Stację Kosmiczną z udziałem Sławosza Uznańskiego.
Koncertowi będzie towarzyszył mapping na elewacji Cogiteonu. Światło, obraz i architektura stworzą finałową opowieść o gwiazdach, planetach, konstelacjach i odkrywaniu wszechświata.
Kiedy i gdzie?
20. Małopolska Noc Naukowców odbędzie się 25 września 2026 roku. Program w Małopolskim Centrum Nauki Cogiteon rozpocznie się od godziny 17.00. Oficjalna inauguracja zaplanowana
jest na godzinę 19.00. Szczegóły wydarzenia oraz informacje o aktywnościach partnerów będą dostępne na stronie: www.nocnaukowcow.malopolska.pl.
Małopolska Noc Naukowców odbywa się pod honorowym patronatem Łukasza Smółki, Marszałka Województwa Małopolskiego.
Patroni medialni: onet.pl, Tygodnik Powszechny, TVP Info, 65. TVP3 Kraków, Gazeta Krakowska, Naukawpolsce.pl, ESKA, ESKA 2, LoveKrakow.pl, Czasdzieci.pl, dlastudenta.pl, malopolskaonline.pl
