Raciechowice to jedna z najpiękniejszych wsi w Małopolsce. Mieszkał w niej prekursor ruchu ludowego
Raciechowice, będące siedzibą gminy o tej samej nazwie, to miejscowość, w której gospodarce dużą rolę odgrywa sadownictwo. Rozległe sady stanowią charakterystyczny element tutejszego krajobrazu, a tradycje uprawy owoców są przekazywane z pokolenia na pokolenie, budując lokalną tożsamość. Wieś ta zapisała się również wyraźnie na kartach historii ruchu ludowego. To właśnie tutaj, pod koniec XIX wieku, przez dwa lata u Spytka na Zastępie mieszkał i działał ks. prałat Stanisław Stojałowski, uznawany za prekursora polskiego ruchu ludowego. Jego zasługi zostały docenione przez papieża Piusa IX, który nadał mu godność prałata domowego. O znaczeniu Raciechowic dla ludowców świadczy również fakt, że we wrześniu 1921 roku kamień węgielny pod budowę miejscowej szkoły wmurowywał premier Wincenty Witos, goszczący na zaproszenie lokalnych działaczy.
Wspomniane zabytki to perły lokalnej architektury. Drewniany kościół parafialny pw. św. Jakuba Starszego i św. Katarzyny Aleksandryjskiej, wzniesiony w 1720 roku, zachwyca jednonawową konstrukcją zrębową oraz cennym rokokowym wyposażeniem z XVIII wieku, w tym ołtarzami wykonanymi zapewne przez Piotra Korneckiego. W ołtarzu głównym znajdują się m.in. obrazy Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVI wieku i św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Z kolei XVIII-wieczny dwór, zbudowany w 1760 roku, prezentuje konstrukcję zrębową, otynkowaną, krytą dachem polskim z lukarnami. W trójkątnym szczycie umieszczone są herby dawnych właścicieli Raciechowic: Leliwa i Nowina. Współczesne Raciechowice to także prężnie funkcjonująca miejscowość z zespołem szkół, przedszkolem samorządowym, gminną biblioteką publiczną oraz remizą Ochotniczej Straży Pożarnej. Warto odnotować, że w latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.
Tak wygląda wieś Raciechowice w Małopolsce [GALERIA]
13
Czym jest i jaką funkcję pełni lukarna?
W opisie XVIII-wiecznego dworu w Raciechowicach pojawia się informacja, że jego dach zdobią lukarny. Czym dokładnie są te elementy architektoniczne? Lukarna to rodzaj nadbudówki w dachu budynku, której celem jest doświetlenie pomieszczeń na poddaszu. Jej charakterystyczna konstrukcja, wystająca ponad połać dachu, pozwala na zamontowanie pionowego okna. Dzięki temu rozwiązaniu nie tylko wprowadzamy do wnętrza naturalne światło, ale także zwiększamy przestrzeń użytkową, niwelując część niewygodnych skosów.
Oprócz funkcji praktycznych, lukarny pełnią również rolę dekoracyjną, urozmaicając bryłę budynku i nadając jej indywidualny charakter. W przeciwieństwie do okien połaciowych (dachowych), pionowe przeszklenia w lukarnach nie nagrzewają pomieszczeń tak intensywnie latem, są łatwiejsze do utrzymania w czystości i pozwalają na otwarcie okna nawet podczas deszczu. Ich budowa jest jednak bardziej skomplikowana i kosztowna, wymagając precyzji w wykonaniu ocieplenia oraz obróbek blacharskich, aby uniknąć mostków termicznych i nieszczelności.
Rodzaje lukarn w polskiej architekturze
Lukarny przybierają różne formy, które wpływają na styl całego budynku. Jednym z najprostszych i często stosowanych w nowoczesnym budownictwie rozwiązań jest lukarna pulpitowa, zwana też jednospadową. Posiada ona płaski, jednopołaciowy daszek o niewielkim nachyleniu, co pozwala na montaż dużych przeszkleń. Równie popularna, zwłaszcza w domach o tradycyjnej estetyce, jest lukarna z dachem dwuspadowym. Jej konstrukcja przypomina miniaturowy dom, z daszkiem o dwóch połaciach łączących się w kalenicy.
Za najbardziej ozdobną i skomplikowaną w wykonaniu uchodzi lukarna typu wole oko. Charakteryzuje się ona płynnym, łukowatym kształtem, który harmonijnie wtapia się w połać dachu. Ze względu na swój dekoracyjny charakter, była chętnie stosowana w architekturze dworkowej i pałacowej. Warto również wspomnieć o lukarnie trójkątnej, która z uwagi na niewielką powierzchnię przeszklenia, służy zazwyczaj do doświetlania mniejszych przestrzeni, takich jak klatki schodowe czy łazienki.
