Arrasy Zygmunta Augusta to największy taki skarb na Wawelu. Co warto o nich wiedzieć?
Arrasy od lat uchodzą za najważniejszy symbol Wawelu. Te wyjątkowe tkaniny zostały wykonane w Brukseli w połowie XVI wieku na specjalne zamówienie króla Zygmunta Augusta. Było to ogromne przedsięwzięcie, bo władca kupił ich niemal 160 na raz, co do dziś robi wrażenie na znawcach sztuki. Choć obecnie turyści mogą je oglądać na co dzień, dawniej były one traktowane jako towar luksusowy i pokazywano je tylko podczas największych uroczystości państwowych, takich jak koronacje czy królewskie wesela.
To jest grupa tkanin powstałych w Brukseli dokładnie w połowie XVI wieku, które zamówił król Zygmunt August. [...] To było prawie 160 tkanin, prawie 160 tapiserii, na które składa się kilka cykli. Czyli najważniejszy z nich to tkaniny figuralne. Tych tkanin jest 19 i one pokazują sceny ze Starego Testamentu. Od stworzenia człowieka do budowy wieży Babel, no i do rozproszenia ludzkości. Druga grupa to werdiury, czyli tkaniny krajobrazowe ze zwierzętami, które najbardziej się kojarzą z Wawelem – powiedziała Magdalena Piwocka, kuratorka kolekcji tkanin Zamku Królewskiego na Wawelu.
W kolekcji znajdują się także mniejsze tkaniny z monogramami króla oraz obicia mebli. Wiele z tych dzieł wykonano przy użyciu nici ze srebra i złota, co dodatkowo podkreślało ich ogromną wartość. Po latach zawiłych losów historycznych, w tym po wywiezieniu ich do Rosji, arrasy wróciły na Wawel i stanowią trzon zamkowej ekspozycji.
Kolekcja Lanckorońskich i nowe obrazy. Jakie dzieła sztuki można zobaczyć w komnatach?
Malarstwo na Wawelu to nie tylko stałe zbiory, ale też ciągłe poszukiwania i nowe zakupy. Jednym z najcenniejszych darów w historii muzeum jest kolekcja przekazana przez Karolinę Lanckorońską, która obejmuje wczesne malarstwo włoskie. W zamkowych salach można zobaczyć dzieła takich mistrzów jak Dosso Dossi czy Giovanni Bellini. Muzeum regularnie kupuje nowe obrazy na światowych rynkach, aby jak najlepiej oddać charakter dawnej królewskiej rezydencji.
Można zobaczyć na rynku takie obrazy, które zakładam mogłyby znajdować się w rezydencji renesansowej czy w rezydencji pierwszych królów z epoki Wazów, a więc tutaj głównie XVI, XV, XVI, początek XVII wieku. [...] Okazuje się, że no nie do końca, bo jeszcze gdzieś w jakichś zakamarkach prywatnych, mieszkaniach, rezydencjach nieznane obrazy się znajdują – tłumaczyła Joanna Winiewicz-Przewoska, kustosz działu malarstwa.
Dzięki staraniom krakowskich muzealników na Wawel trafiają dzieła, które przez lata były ukryte w prywatnych rękach. Przykładem jest martwa natura Willema Hedy, która po zakupie stała się prawdziwym odkryciem dla znawców malarstwa holenderskiego. Zbiory są tak różnorodne, że każdy znajdzie coś dla siebie, od scen religijnych i portretów po mitologiczne opowieści malowane na starych skrzyniach posagowych.
Szczerbiec i złoto w Skarbcu Koronnym. Co kryje najbezpieczniejsze miejsce na zamku?
Skarbiec Koronny to miejsce, gdzie dawniej przechowywano najcenniejsze insygnia władzy i państwowe kosztowności. Obecnie ekspozycja zajmuje aż 12 sal, w których można podziwiać bogactwo i splendor dawnej Polski. Najważniejszym eksponatem jest bez wątpienia Szczerbiec, czyli miecz koronacyjny królów polskich. To jedna z niewielu pamiątek, która przetrwała z oryginalnego, historycznego skarbca.
Z historycznego skarbca zachowało się dosłownie kilka przedmiotów, w tym najcenniejsza nasza pamiątka historyczna, czyli Szczerbiec, miecz koronacyjny królów polskich. I to jest rzeczywiście taka perełka eksponowana w osobnej sali w skarbcu. [...] Są to przedmioty, które są cenne ze względów historycznych, bo są związane z ważnymi wydarzeniami, z ważnymi postaciami, ale też przedmioty, które są po prostu pięknie wykonane, z bardzo cennych materiałów – mówiła Marta Golik-Gryglas, kustosz w dziale zbiorów złotnictwa.
Oprócz miecza zwiedzający mogą zobaczyć paradne naczynia, naczynia ze złota i srebra oraz przedmioty wykonane z egzotycznych materiałów, takich jak orzechy kokosowe czy masa perłowa. Ciekawostką jest również biżuteria i dawne przyrządy higieniczne, na przykład wykonane ze złota czyściki do uszu i zębów, które pokazują, jak wielką wagę przywiązywano do detali w dawnych wiekach.
Smocza Jama i mroczna legenda o Smoku Wawelskim. Nowa trasa zwiedzania w podziemiach
Dla osób szukających wrażeń w niższych partiach zamku przygotowano wystawę Międzymurze. To trasa prowadząca przez najstarsze mury obronne wzgórza, sięgające czasów wczesnego średniowiecza. Zwiedzający przechodzą bezpośrednio nad Smoczą Jamą, poznając geologiczną historię powstania wapiennej skały. To właśnie tutaj można usłyszeć najstarszą, nieco mroczniejszą wersję legendy o słynnym potworze, zapisaną przez Wincentego Kadłubka.
Jest to opowieść najstarsza, jaką znamy o Smoku Wawelskim. Legenda, gdzie jest oczywiście król Krak, ale walczy i pokonuje Smoka dwóch braci, którzy po pokonaniu podstępem, takim samym jak Szewczyk Smoka, walczą między sobą tak naprawdę o tron. Ta opowieść jest bardziej mroczna. Ta opowieść kończy się tym, że jeden z braci ginie, a drugi zostaje koniec końców przepędzony – wyjaśniała Magdalena Młodawska, kuratorka wystawy Międzymurze.
W tej wersji historii tron ostatecznie przejmuje królewna Wanda. Nowoczesna wystawa łączy surowe, historyczne mury z multimedialnymi prezentacjami, które przybliżają naturę wzgórza wawelskiego sprzed milionów lat. Dzięki temu spacer po zamku staje się pełną przygodą, łączącą fakty historyczne z dawnymi podaniami i pięknem przyrody.
