Bodaki to jedna z najpiękniejszych wsi w Małopolsce. Kiedyś wykuwano w niej przydrożne krzyże
Bodaki to jedna z najpiękniejszych wsi w województwie małopolskim. Ta malownicza miejscowość jest położona w powiecie gorlickim, w gminie Sękowa, w środkowej części Beskidu Niskiego w Karpatach Zachodnich. Przez Bodaki przepływa potok Bartnianka, a wokół wsi wznoszą się niezwykle urokliwe góry: Męcińska Góra i Dziamera od północy oraz Ostra Góra i Hola od południa. Integralnymi częściami miejscowości są Przegonina i Pstrążne. W Bodakach mieszkają, jak wynika z danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku, na które powołuje się portal Polska w Liczbach, 184 osoby, z czego 49,5 proc. mieszkańców stanowią kobiety, a 50,5 proc. ludności to mężczyźni. W latach 1975-1998 należały administracyjnie do województwa nowosądeckiego.
Pierwsze wzmianki o Bodakach, będących, podobnie jak Pstrążne, przysiółkami Przegoniny, pochodzą z 1794 roku. Jednak, na co wskazuje zapis z lustracji królewszczyzn z 1581 roku, Przegonina istniała już w drugiej połowie XVI wieku. Bodaki, tak samo jak gówna wieś i sąsiednie Bartne, były kiedyś ośrodkiem kamieniarstwa. Wydobywany tam piaskowiec był wykorzystywany w celach budowlanych. Wyrabiano też osełki do kos, brusy do ostrzenia siekier, kamienie do żaren, koła młyńskie, nagrobki zdobione reliefami i rzeźbami, a także wykuwano przydrożne krzyże. Ponadto Bodaki były znane z wytwarzania kamiennych blatów stołowych i płyt chodnikowych, które trafiały do Gorlic.
Cerkwie pod wezwaniem św. Dymitra. To najcenniejsze zabytki w Bodakach
W Bodakach znajdują się dwie cerkwie – greckokatolicka św. Dymitra z 1902, obecnie pełniąca funkcję kościoła filialnego parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Małastowie oraz prawosławna św. Dymitra z 1934, stanowiąca filię parafii w Bartnem. Świątynie są częścią Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce.
Tak wygląda wieś Bodaki w Małopolsce [GALERIA]
25
Dwie cerkwie – świadectwo historycznych podziałów religijnych
Obecność dwóch świątyń w tak niewielkiej miejscowości jest bezpośrednim następstwem historycznych przemian religijnych, które dotknęły Łemkowszczyznę w okresie międzywojennym. Pierwotnie mieszkańcy Bodaków byli grekokatolikami, dla których w 1902 roku wzniesiono pierwszą cerkiew pod wezwaniem św. Dymitra. Sytuacja zmieniła się na początku lat 30. XX wieku, gdy część ludności, w ramach szerszego zjawiska w regionie, zdecydowała się na konwersję na prawosławie.
W rezultacie tego rozłamu, w 1934 roku nowa wspólnota prawosławna wybudowała własną świątynię, również poświęconą św. Dymitrowi. Podobne podziały i budowa drugiej cerkwi miały miejsce również w sąsiedniej wsi Bartne. Dziś obie budowle stoją niedaleko siebie, stanowiąc materialne świadectwo skomplikowanej historii religijnej i tożsamościowej lokalnej społeczności łemkowskiej.
Akcja „Wisła” i powroty – powojenne losy mieszkańców
Tragiczny zwrot w historii wsi nastąpił po II wojnie światowej. W ramach akcji „Wisła”, 10 czerwca 1947 roku, cała ówczesna ludność Bodaków – 50 osób narodowości ukraińskiej – została przymusowo wysiedlona na Ziemie Zachodnie. W wyniku tej operacji militarno-politycznej wieś na kilka lat całkowicie opustoszała, a jej wielowiekowa historia została brutalnie przerwana.
Nadzieja na odrodzenie pojawiła się po 1956 roku, kiedy władze zezwoliły części deportowanych Łemków na powrót w rodzinne strony. Rodziny, które zdecydowały się na powrót, osiedliły się głównie na terenie przysiółka Bodaki. Doprowadziło to do ciekawej zmiany administracyjnej – dawniej nadrzędna wieś Przegonina stała się przysiółkiem, a Bodaki awansowały do rangi głównej miejscowości, którą pozostają do dziś.
Skład etniczny wsi przed wysiedleniami
Przed tragicznymi wydarzeniami z 1947 roku Bodaki, wraz z przynależnymi do nich przysiółkami, miały zupełnie inny charakter demograficzny. Była to miejscowość niemal w całości zamieszkana przez ludność łemkowską. Według danych statystycznych z 1939 roku wieś liczyła 140 osób, z czego 135 mieszkańców stanowili Ukraińcy (Łemkowie), a pozostałe 5 osób było wyznania mojżeszowego.
Ten niemal jednolity etnicznie i kulturowo krajobraz został bezpowrotnie zniszczony w wyniku powojennych deportacji. Wysiedlenie rdzennych mieszkańców zakończyło okres dominacji kultury łemkowskiej na tym terenie i radykalnie zmieniło strukturę społeczną wsi, której obecny kształt jest wynikiem powolnego procesu powrotów i osiedlania się nowej ludności.
