Mochnaczka Niżna to dawna wieś biskupia w Małopolsce. Zamieszkiwali ją Łemkowie
Mochnaczka Niżna jest jedną z najpiękniejszych wsi w województwie małopolskim. Znajduje się w powiecie nowosądeckim, w gminie Krynica-Zdrój, w Beskidzie Niskim, w dolinie potoku Mochnaczka, prawobrzeżnego dopływu Muszynki. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku, na którego dane powołuje się portal Polska w Liczbach, we wsi Mochnaczka Niżna mieszka 786 osób, z czego 47,6 proc. mieszkańców stanowią kobiety, a 52,4 proc. ludności to mężczyźni. W latach 1975-1998 należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.
Pod koniec XVI wieku Mochnaczka była wsią biskupstwa krakowskiego, leżącego w powiecie sądeckim, w województwie krakowskim. Właśnie z tego okresu pochodzą o niej pierwsze wzmianki. Założona została na prawie wołoskim w 1589 roku przez Jana Świątkowskiego na mocy przywileju nadanego mu przez biskupa Myszkowskiego na terenach wchodzących w skład Klucza Muszyńskiego, będącego własnością biskupią. W XVII wieku istniała w niej podlegająca dekanatowi muszyńskiemu parafia greckokatolicka, którą w 1626 roku uposażył biskup Szyszkowski. W tym samym roku odlano pierwszy dzwon cerkiewny o wadze 300 kilogramów. W 1648 roku wyodrębniła się wieś Mochnaczka Niżna, w której w XVIII i XIX wieku zamieszkiwali głównie Łemkowie wyznania greckokatolickiego. Po II wojnie światowej, w wyniku przeprowadzonej akcji „Wisła”, zostali oni wysiedleni na Ziemie Odzyskane.
Najcenniejszym zabytkiem w Mochnaczce Niżnej jest dawna cerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła z XVIII wieku, funkcjonująca obecnie jako kościół parafialny Matki Bożej Częstochowskiej. Świątynia jest częścią Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce. Drugim ważnym zabytkiem jest dawna greckokatolicka kaplica Narodzenia Bogurodzicy, obecnie pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny z 1787 roku. Oba obiekty zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego.
Tak wygląda wieś Mochnaczka Niżna w Małopolsce [GALERIA]
12
Położenie geograficzne i topografia Mochnaczki Niżnej
Mochnaczka Niżna położona jest na wysokości około 638 m n.p.m. w malowniczej dolinie górskiej potoku Mochnaczka, nazywanego również Piorunką. Potok ten jest dopływem Muszynki, a na terenie wsi zasilają go mniejsze strumyki, takie jak Fałatowski Potok i Mrokowiec. Krajobraz miejscowości kształtują otaczające ją wzgórza Beskidu Niskiego, stanowiące naturalną barierę i atrakcję widokową.
Dolinę od północy otaczają szczyty tworzące dział wodny między Popradem a Białą, w tym Karniaków Wierch (727 m n.p.m.), Koryszowski Wierch (770 m n.p.m.) oraz Polanki (786 m n.p.m.). Od południa nad wsią wznoszą się góry takie jak Jasiennik (796 m n.p.m.), Kotylnica (788 m n.p.m.) i Czertyż (866 m n.p.m.), które oddzielają miejscowość od pobliskiej Krynicy-Zdroju.
Szlaki turystyczne w okolicy
Dzięki swojemu położeniu wśród beskidzkich szczytów, Mochnaczka Niżna stanowi ważny punkt na mapie pieszych wędrówek po regionie. Przez wieś przebiegają dwa popularne szlaki turystyczne, które umożliwiają odkrywanie uroków Beskidu Niskiego:
- Główny Szlak Beskidzki, prowadzący na trasie z Krynicy-Zdroju przez Huzary (864 m n.p.m.), Mochnaczkę Niżną, a następnie przez Banicę, Izby i Ropki w kierunku Hańczowej.
- Szlak im. Wincentego Pola, który również zaczyna się w Krynicy-Zdroju i przez Huzary dociera do Mochnaczki Niżnej, by dalej prowadzić w stronę szczytów Lackowa (997 m n.p.m.) i Ostrego Wierchu (938 m n.p.m.).
Łemkowski cmentarz i pomniki przyrody
W bezpośrednim sąsiedztwie dawnej cerkwi św. Michała Archanioła zachował się historyczny cmentarz łemkowski. Znajdują się na nim kamienne nagrobki pochodzące z XIX i XX wieku, stanowiące cenną pamiątkę po dawnych mieszkańcach wsi. Teren wokół świątyni i cmentarza otoczony jest starodrzewem, który ze względu na swoją wartość przyrodniczą został uznany za pomniki przyrody. Wśród chronionych okazów znajdują się okazały jawor, dwa modrzewie oraz trzy jesiony.
