Krzywa to dawna wieś królewska w Małopolsce. Słynie z przydrożnych kamiennych krzyży i kapliczek
Krzywa jest jedną z najpiękniejszych wsi w województwie małopolskim. Jest położona w powiecie gorlickim, w gminie Sękowa, w środkowej części Beskidu Niskiego w Karpatach Zachodnich. Do 1948 roku nosiła nazwę „Krywa”. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku, na którego dane powołuje się portal Polska w Liczbach, w miejscowości mieszka 166 osób, z czego 49,4 proc. mieszkańców stanowią kobiety, a 50,6 proc. ludności to mężczyźni. W latach 1975-1998 należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.
Pierwsze wzmianki o Krzywej pochodzą z drugiej połowy XVI wieku. Wówczas pełniła rolę osady, która została lokowana w 1564 roku na prawie wołoskim, dzięki dokumentowi wydanemu przez starostę bieckiego Mikołaja Ligęzę. Przywilej założenie wsi otrzymał Szczepan Lilicz z sąsiedniej Pętnej. Na jego mocy mógł zgromadzić w niej 20 osadników. Od tamtego czasu Krzywa pozostawała wsią królewską. Taki stan rzeczy utrzymał się aż do pierwszego rozbioru Polski. W okresie zaborów stała się własnością rodziny Siemieńskich.
Znakiem rozpoznawczym Krzywej są przydrożne kamienne krzyże i figury, na które można natknąć się na łąkach czy w otoczeniu lasów. Ponadto na terenie miejscowości znajduje się wiele obiektów wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Najważniejszym z nich jest dawna łemkowska greckokatolicka cerkiew Świętych Kosmy i Damiana wybudowana w 1924 roku, która funkcjonuje obecnie jako kościół katolicki Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej. Świątynia nawiązuje kształtem do staroruskich cerkwi – nie posiada wieży, ma małe prezbiterium i bardzo dużą nawę główną. Stanowi jeden z najpiękniejszych XX-wiecznych budynków na Szlaku Architektury Drewnianej w Małopolsce.
Ponadto w Krzywej można podziwiać takie zabytki, jak: drewniana dzwonnica, cmentarz kościelny z kamiennymi nagrobkami między innymi figurami Matki Bożej z Dzieciątkiem z końca XIX wieku, będącymi przeważnie dziełami kamieniarzy z Bartnego i Bodaków; cmentarz wojenny nr 54 z I wojny światowej, kopiec obok cerkwi; cmentarz wojenny nr 62 z I wojny światowej, w przysiółku Banica; a także pomnik z tablicą pamiątkową poświęcony polskiej załodze bombowca Halifax zestrzelonego w rejonie Krzywej i Banicy w 1944 roku.
Tak wygląda wieś Krzywa w Małopolsce [GALERIA]
26
Krzywa – serce Łemkowszczyzny i ślady dawnych mieszkańców
Nierozerwalną częścią historii Krzywej jest kultura Łemków – wschodniosłowiańskiej grupy etnicznej, która przez wieki zamieszkiwała tereny Beskidu Niskiego. To właśnie oni, prowadząc pasterski i rolniczy tryb życia, ukształtowali krajobraz oraz charakter miejscowości. Ich głęboka religijność, związana z obrządkiem greckokatolickim, znalazła odzwierciedlenie w architekturze sakralnej, czego najwspanialszym przykładem jest wspomniana cerkiew. Świadectwem ich kunsztu i duchowości są także liczne kamienne krzyże i kapliczki, które do dziś zdobią okoliczne pola i rozdroża.
Dziedzictwo Łemków to jednak nie tylko zabytki materialne. To również unikalne tradycje, dialekt oraz przywiązanie do ziemi, które definiowały tożsamość lokalnej społeczności. Chociaż historia boleśnie doświadczyła mieszkańców, ślady ich obecności są wciąż żywe i stanowią o wyjątkowości tego miejsca, przyciągając osoby poszukujące autentycznych reliktów przeszłości.
Akcja „Wisła” – dramatyczny rozdział w historii wsi
Tragiczny zwrot w dziejach Krzywej, podobnie jak wielu innych łemkowskich wsi, nastąpił w 1947 roku. W ramach przeprowadzonej przez władze komunistyczne Akcji „Wisła”, rdzenni mieszkańcy zostali przymusowo wysiedleni na Ziemie Odzyskane. Ten brutalny akt polityczny doprowadził do niemal całkowitego wyludnienia miejscowości i przerwania wielowiekowej ciągłości kulturowej. Opuszczone domy, nazywane chyżami, oraz zaniedbane gospodarstwa zaczęły popadać w ruinę, a krajobraz wsi bezpowrotnie się zmienił.
Konsekwencje tych wydarzeń są odczuwalne do dziś. Niewielka liczba ludności, o której wspominają dane statystyczne, jest bezpośrednim następstwem tamtych dramatycznych dni. Akcja „Wisła” na zawsze odcisnęła swoje piętno na losach Krzywej, przekształcając tętniącą życiem osadę w cichą miejscowość, będącą niemym świadkiem trudnej historii regionu.
Informacje praktyczne: dojazd i pobyt w Krzywej
Osoby planujące odwiedzić Krzywą powinny wziąć pod uwagę jej położenie w sercu Beskidu Niskiego, co wiąże się z dojazdem malowniczymi, ale często wąskimi i krętymi drogami. Najwygodniejszym środkiem transportu jest samochód. Miejscowość leży niedaleko drogi wojewódzkiej nr 993, a dojazd ułatwiają drogowskazy kierujące na Sękową i Gorlice. Miejsca parkingowe można znaleźć w pobliżu cerkwi, jednak należy pamiętać, że nie jest to duży, wydzielony parking.
Baza noclegowa w samej Krzywej jest ograniczona, ale w okolicy prężnie rozwijają się gospodarstwa agroturystyczne, oferujące gościom pobyt w klimatycznych warunkach i bliskim kontakcie z naturą. Rezerwacja noclegu w pobliskich miejscowościach, takich jak Gładyszów czy Wołowiec, może być doskonałym rozwiązaniem dla turystów pragnących dogłębnie poznać uroki Łemkowszczyzny.
