Florynka. Niewielka małopolska wieś, która była stolicą państwa
Florynka to niewielka wieś położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, zamieszkiwana przez nieco ponad 1700 osób. Historia wsi rozpoczyna się w 1574 roku, kiedy należała do biskupstwa krakowskiego. Niewiele osób wie, że we wsi Florynka powstało niegdyś odrębne państwo – Ruska Ludowa Republika Łemków, proklamowana 5 grudnia 1918 roku. Jak podaje „Polska Zbrojna”, we Florynce utworzono wówczas Naczelną Radę Łemkowszczyzny, której zadaniem było organizowanie życia społecznego lokalnych mieszkańców. Warto zaznaczyć, że wówczas zdecydowaną większość z nich stanowiła ludność łemkowska. Jak podaje Robert Sendek, w marcu 1920 roku kontrolę nad obszarami Florynki przejęło posuwające się na wschód Wojsko Polskie, które zlikwidowało Republikę Łemkowską, a także dokonało aresztowania wielu tamtejszych działaczy politycznych, których ostatecznie uniewinniono po wytoczonym procesie. W 1947 roku w ramach akcji „Wisła” przeprowadzono wysiedlenia Łemków z Florynki, którzy nigdy nie wrócili już do swoich domostw. Poznajcie piękno wsi Florynka, dawnej stolicy Republiki Łemkowskiej w galerii, którą przygotowaliśmy poniżej, dzięki uprzejmości Stowarzyszenia „Saga Grybów”.
22
Pamięć o wysiedlonych z Florynki Łemkach kultywują dzisiejsi mieszkańcy regionu. Stowarzyszenie „Saga Grybów” w 2021 roku stworzyło projekt „Cichy Memoriał – Grybowska Saga”, którego efektem było m.in. przygotowanie murali i deskali, upamiętniających łemkowskich mieszkańców Florynki. Do współpracy zaproszono Arkadiusza Andrejkowa z Sanoka, który stworzył wspomniane dzieła na podstawie starych fotografii rodzinnych. W poniższym poście można również zapoznać się z historią wysiedleń ludności łemkowskiej z Florynki.
Dwa etapy wysiedleń ludności łemkowskiej
Koniec II wojny światowej nie przyniósł spokoju mieszkańcom Florynki. Dramat ludności łemkowskiej rozpoczął się już w lipcu 1945 roku. W wyniku agitacji prowadzonej przez agentów NKWD, około 50-60 rodzin zdecydowało się na dobrowolny wyjazd na tereny radzieckiej Ukrainy. Był to jednak dopiero początek masowych przesiedleń, które na zawsze zmieniły oblicze wsi i całego regionu.
Ostateczny cios dla łemkowskiej społeczności Florynki nadszedł 29 czerwca 1947 roku w ramach akcji „Wisła”. Pozostali we wsi mieszkańcy zostali przymusowo wysiedleni na Ziemie Odzyskane. Co charakterystyczne dla tej operacji, ludność z Florynki została celowo rozproszona po aż 32 różnych miejscowościach, głównie na terenie powiatów lubińskiego i nowosolskiego, aby uniemożliwić jej integrację. We wsi pozostało jedynie kilkanaście osób, głównie z rodzin mieszanych. Opuszczone domostwa bardzo szybko zasiedlili polscy osadnicy z sąsiednich, przeludnionych wsi.
Przywódcy i cele polityczne Republiki Łemkowskiej
Proklamowanie Ruskiej Ludowej Republiki Łemków było próbą samostanowienia w obliczu rozpadu monarchii austro-węgierskiej. Głównym celem powołanej we Florynce Naczelnej Rady Łemkowszczyzny było zjednoczenie ziem łemkowskich i oddanie ich pod protektorat Czechosłowacji. Rozważano również przyłączenie się do Rosji, jednocześnie kategorycznie odcinając się od tworzącego się państwa ukraińskiego. Władze republiki wezwały nawet miejscową ludność do odmawiania służby w Wojsku Polskim.
Na czele nowego tworu państwowego stanęli lokalni działacze i inteligencja. Funkcję premiera Rady Zwierzchniej Rusi Łemkowskiej objął adwokat dr Jarosław Kaczmarczyk. Ministrem rolnictwa został Mykołaj Hromosiak z Krynicy, a za sprawy wewnętrzne odpowiadał o. Dymytryj Chylak. Kluczową rolę ministra spraw zagranicznych pełnił natomiast miejscowy proboszcz, ks. Wasyl Kuryłło. Mimo aresztowania i procesu o zdradę stanu w 1921 roku, wszyscy przywódcy zostali uniewinnieni przez sąd w Nowym Sączu, który uznał, że działali w dobrej wierze, realizując wolę swojego ludu.
Tragiczne losy mieszkańców w czasie wojen światowych
Historia Florynki to nie tylko okres istnienia efemerycznej republiki, ale także tragiczne losy jej mieszkańców w okresie dwóch wojen światowych. Już podczas I wojny światowej władze austriackie, podejrzewając Łemków o sympatie prorosyjskie, internowały pięciu mieszkańców wsi w obozie w Talerhofie koło Grazu. Z kolei w trakcie II wojny światowej, w czasie niemieckiej okupacji, pięciu innych obywateli Florynki zostało uwięzionych w obozie koncentracyjnym Auschwitz, co stanowi mroczny rozdział w dziejach tej społeczności.
Artykuł aktualizowany. Pierwsza publikacja: 12.03.2024 r.
